Był naszym dramaturgiem. Uczył nas metody szukania prawdy w tekście

Zbigniew Herbert

(1924-1998)

kierownik literacki Teatru im. J. Osterwy

Irena Byrska zawsze dbała o światłych kierowników literackich. Na początku 1963 r. funkcję tę powierzyła Zdzisławowi Najderowi, młodemu krytykowi sztuki, który do Gorzowa przyjechał bezpośrednio po stypendium w Oxfordzie (...), ale niebawem pochłonęły go naukowe prace i polityka, więc z Gorzowa musiał zrezygnować.

Chyba to on zaproponował na stanowisko kierownika literackiego młodszego kolegę - Zbigniewa Herberta. Herbert był już autorem trzech tomów poezji oraz esejów „Barbarzyńca w ogrodzie", a przecież w Gorzowie tylko Irena i Tadeusz Burscy widzieli w nim znakomitego poetę.
W pierwszym okresie tylko na krótko przyjeżdżał do Gorzowa, potem był za granicą, od Ireny Byrskiej dostał bezterminowy urlop bezpłatny. Powrócił od 1 września 1965 r., a w programach otrzymał tytuł „dramaturga teatru".

Choć nie spędzał całego swojego czasu w Gorzowie, o teatrze mówił nasz teatr. Ksiądz Witold Andrzejewski tak wspominał swoje spotkania ze Zbigniewem Herbertem: Był naszym dramaturgiem, spiritus movens, zapładniaczem umysłów. Na próbach prowadził analizę literacką i kulturową sztuki. Jeszcze bardziej twórcze były jego spotkania przy wódce. Siedzieliśmy z nim pół nocy, a on w swoim pokoiku wyciągał z kieszeni zmięte karteczki i czytał swoje najnowsze wiersze. To był mistrz. Uczył nas metody szukania prawdy w tekście."

K. Kamińska, I. K. Szmidt,
BYLIŚMY W TEATRZE. 60 LAT TEATRU IM. J. OSTERWY,
Wyd. „Arsenał"

OBCHODY ROKU HERBERTA W TEATRZE IM. J. OSTERWY:

• 27 marca, Międzynarodowy Dzień Teatru – program zatytułowany „ELEGIA NA ODEJŚCIE” – wierszami Herberta aktorzy gorzowskiego teatru żegnali zmarłego kolegę
• 26 maja – „CIERNIE I RÓŻE” – wiersze Herberta w wykonaniu Anny Seniuk, której towarzyszy Kwartet Opium
• 6 lipca – „WIECZÓR Z HERBERTEM” – Krzysztof Kolberger
• 30 listopada – premiera sztuki ŻEGNAJ KSIĄŻĘ o ZBIGNIEWIE HERBERCIE

Autor: Iwona Kusiak

"Ż E G N A J   K S I Ą Ż Ę"

Spektakl powstały z inspiracji życiem i twórczością Zbigniewa Herberta

Reżyseria: Rafał Matusz
Scenografia: Gustaw Nawrocki
Muzyka: Adam Bałdych
Asystent reżysera: Karolina Miłkowska-Prorok

Obsada:
Stary : Michał Anioł
Żona: Teresa Lisowska-Gałła
Poeta: Cezary Żołyński
Muza: Beata Chorążykiewicz
Hamlet: Jan Mierzyński

Trzeba się chwalić, że wielki poeta był u nas kierownikiem literackim i to w czasach, kiedy Gorzów był małym miastem, gdzieś na prowincji. Nie ma znaczenia, że Herbert był u nas kierownikiem tylko przez jeden sezon, czyli na przełomie lat 1965-66 za dyrekcji Ireny i Tadeusza Byrskich. On się z nimi do końca życia przyjaźnił i stale podkreślał, że był związany z tym teatrem.

Jan Tomaszewicz,
Dyrektor Teatru im. Juliusza Osterwy

Na scenie ani razu nie pada nazwisko „Herbert". Pokazujemy nieodgadnione możliwości Losu, różne wersje wydarzeń: jak mogło się potoczyć życie Poety, który pracuje w banku na etacie; co by się stało, gdyby aktor pragnący zagrać Hamleta, nie odtrącił swojej Ofelii i nie poddał się złudnemu przekonaniu, iż sztuki i życia nie da się pogodzić; co z Żoną, która przez całe życie opiekowała się Starym, i jak sama mówi, była tylko po to, aby on mógł tworzyć? Co z Muzą, która w imię miłości poświęciła rodzinę? A Stary, który dokonując swoistego rozrachunku z życiem, zadaje sobie pytanie: czy rzeczywiście Poezja była najważniejsza?  Wybór szaleństwa z obawy przed normalnością, która zabija sztukę, jest równoznaczny z utratą: miłości, bliskich, poczucia bezpieczeństwa, Ojczyzny. Opowiadamy o byciu pomiędzy i nigdy na zawsze; o talencie, który jest darem przeklętym. 

Iwona Kusiak, autor

Spektakl o duchowości, o pęknięciu, o rozdwojeniu. Odklejeniu od świata, gdzie sfera duchowa jest przeciwstawiona materialnej. „Z pęknięcia między mną i światem rodzi się poezja". Duchowość bywa przekleństwem, ograniczeniem, wyklucza tzw. „normalne życie". W tym spektaklu pokazujemy te wykluczające się sfery; pokazujemy, że świat metafizyczny wymaga pełnego poświęcenia. Można być „skażonym duchowością" w egzystencjalnym sensie, tkwić w poczuciu, że „nieszczęście jest twórcze". Pamiętam ks. Tischnera, który przestrzegał przed taką postawą. „Panie Rafale, pan jest skażony egzystencjalizmem. Niech pan się cofnie, bo tam jest tylko ciemność"

Rafał Matusz, reżyser

W ramach obchodów Roku Herberta Teatr im. Osterwy przygotował specjalną płytę z utworami poety "Zbigniew Herbert w Gorzowie".

Wiersze Zbigniewa Herberta, który w latach 60. pracował w Teatrze im. Osterwy jako kierownik literacki, czytają znakomitości sceny polskiej: Zbigniew Zapasiewicz, Anna Seniuk, Krzysztof Kolberger, Olga Sawicka oraz aktorzy gorzowskiego teatru i ks. Witold Andrzejewski (aktor Teatru im. J. Osterwy w latach 1960-66). Artystom akompaniuje m.in. Janusz Strobel.

Honorowy patronat nad wydaniem płyty objął Prezydent Miasta, Tadeusz Jędrzejczak. Płyta została współfinansowana z budżetu miasta Gorzowa Wlkp.

Uroczystość związana z oficjalnym nadaniem jednej z gorzowskich ulic imienia Zbigniewa Herberta połączona z promocją płyty "Zbigniew Herbert w Gorzowie", odbyła się 19 grudnia o godz. 18.00 przy zbiegu ulic Sikorskiego i Herberta (dawniej ul. Fornalska).

_________________________________

Zbigniew Herbert (1924-1998) jeden z najwybitniejszych polskich poetów; dramaturg i eseista. Pisarz o wielkim dorobku, wyjątkowym autorytecie artystycznym i moralnym, o biografii tragicznie uwikłanej w historię XX wieku. Jest laureatem wielu polskich i zagranicznych nagród literackich. Należy do najczęściej tłumaczonych polskich pisarzy. W 1943 r. rozpoczął studia na konspiracyjnych kursach Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Był żołnierzem Armii Krajowej. Po wojnie ukończył studia prawnicze i ekonomiczne w Krakowskiej Akademii Handlowej i Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. W 1956 wydał pierwszy tomik poetycki Struna Światła, następnie Hermes, pies i gwiazda (1957), Studium przedmiotu (1961), Napis (1969), Pan Cogito (1974), 18 wierszy (1983), Raport z oblężonego miasta (1983), Arkusz (1984), Elegia na odejście (Paryż 1990), Rovigo (1992), Epilog burzy (1998). Był także autorem esejów i słuchowisk radiowych. W swojej poezji Herbert odwoływał się często do przeszłości, w tym do kultury antyku i wątków mitologicznych, zadając trudne pytania o sens egzystencji w zderzeniu z totalitaryzmem, przemocą, cynizmem historii, w obliczu śmierci.

Spektaklami, konkursami i być może nazwą ulicy uczcimy Rok Herbertowski

Był tu kierownikiem

W Teatrze Osterwy już trwają przygotowania do polsko-niemieckiego spektaklu z poezją Zbigniewa Herberta. Biblioteka PWSZ zapowiada na jesień wystawę pamiątek po poecie.

- Trzeba się chwalić, że wielki poeta był u nas kierownikiem literackim i to w czasach, kiedy Gorzów był małym miastem, gdzieś na prowincji - mówił w piątek Jan Tomaszewicz, dyrektor Teatru Osterwy. Obecny rok upływa pod znakiem Herberta, bowiem mija dziesiąta rocznica śmierci autora „Przesłania Pana Cogito”.

Pojadą do Niemiec

Gorzowscy aktorzy wespół z Theater des Lachens z Frankfurtu nad Odrą przygotowują spektakl z poezją Herberta.- To będzie prezentacja po polsku i niemiecku jego poezji - tłumaczył dyr. Tomaszewicz. Ponadto pod koniec roku odbędzie się premiera spektaklu o życiu poety, którą już pisze kierowniczka literacka teatru Iwona Kusiak. - Zapraszamy widzów na specjalne spektakle w wykonaniu warszawskich gwiazd - zachęcał dyrektor. Na najbliższym 26 maja wystąpi Anna Seniuk. Potem własne monodramy zagrają Krzysztof Kolberger i Jerzy Zelnik.- Nie ma znaczenia, że Herbert był u nas kierownikiem tylko przez jeden sezon, czyli na przełomie lat 1965-66 za dyrekcji Ireny i Tadeusza Byrskich. On się z nimi do końca życia przyjaźnił i stale podkreślał, że był związany z tym teatrem - mówił dyr. Tomaszewicz.

Zbigniew Herbert podczas 25-lecia śmierci Juliusza Osterwy 10 maja 1972 r. w pracowni Juliusza Starzyńskiego czyta swoją „Jaskinię filozofów”
fot. Zbiory biblioteki PWSZ

Kartka do Ireny Byrskiej z Padwy z 12 lipca 1989 r. podpisana „Ręce całuję serdecznie oddany b. kierownik literacki Teatru w Gorzowie”
fot. Zbiory biblioteki PWSZ